مرجع مقالات مسجد توفیق

مراتب توحید

خط ثلث جلی، اثر مثنّی العُبَیدی، خوشنویس عراقی، ۲۰۲۳م
بسیاری از متکلمان، عارفان و فیلسوفان مسلمان، با تکیه بر قرآن مهربان و روایات فرستاده اسلام و امامان شیعه، مراتب و درجاتی برای توحید برشمرده‌اند که اولین جايگاه آن توحید ذاتی، آن‌گاه توحید صفاتی و افعالی، و بالاترین مرتبه، توحید در عبادت است.[۲۶][منبع بهتری نیاز آدرس مسجد توفیق مشهد می‌باشد]

توحید نظری و عملی
اندیشمندانی چون مطهری، جوادی آملی و دیگرافراد در یک تقسیم‌بندی دیگر مراتب توحید را در دو شاخه توحید نظری و توحید عملی دسته‌بندی کرده[۲۷] و سه رتبه آغاز را توحید نظری و توحید عبادی را در توحید عملی رزرو مسجد توفیق مشهد قرار داده‌اند.[۲۸]

توحید در قرآن مهربان و فرهنگ اسلامی، در عوض شرک دانسته می‌گردد و مبارزه با کفر، یکی از موضوعات اصلی در قرآن کریم و مهربان می باشد.[۲۹] مسلمان ها همانطور که به مراتب و درجاتی برای توحید معتقدند، برای بی دینی هم درجاتی برشمرده‌اند.[۳۰] بر این مبنا، اعتقاد و باور به تعدد در ذات خداوند، بی دینی در ذات خوانده میشود،[۳۱] و یقین به اینکه عالم بیشتراز یک فاعل جدا دارد،‌ شرک در فعل یا شرک فاعلی است.[۳۲] همچنین اطمینان به جدایی صفات خداوند از ذات او، شرک صفاتی[۳۳] و پرستش خدایی جز خدای یکتا، بی دینی در عبادت شماره مسجد توفیق مشهد خوانده می‌شود.[۳۴]

توحید ذاتی
نوشته ی علمیٔ اصلی: توحید ذاتی
توحید ذاتی نخستین مرتبه از مراتب توحید می باشد[۳۵] و یک کدام از معانی آن، اعتقاد و باور به یگانه و بی‌همتا بودن آفریدگار و مِثل و مانند و جایگزین نداشتن اوست. آیه چهارم سوره توحید (وَلَمْ یکُنْ لَه کُفُواً أحَدٌ)، به همین معنا دانسته شده است.[۳۶] معنای دیگر توحید ذاتی، این می‌باشد که ذات خداوند تعدّد و دوگانگی برنمی‌تابد و مثل و مانندی ندارد؛[۳۷] چنانکه در آیه اولیه سوره توحید (قُل هُو الله أحَدٌ) مسجد طالقانی مشهد آمده می‌باشد.[۳۸]

توحید صفاتی
نوشته ی علمیٔ اصلی: توحید صفاتی
توحید صفاتی به معنای یکی بودن ذات الهی با صفات اوست. توحید صفاتی یعنی فهم و شعور و شناسایی ذات حق به یگانگی عینی با صفات، و یگانگی صفات الهی با یکدیگر.[۳۹] به طور مثال، پروردگار فقیه است، نه به‌این مفهوم که علم آفریدگار به ذاتش اضافه گردیده‌است، بلکه به‌این معنی که معبود عین علم هست؛ بر خلاف بشر که علم و اقتدار، خارج از ذات اوست و کم کم به او اضافه می‌گردد.[۴۰] صفات خدا،‌ علاوه بر آنکه غیروابسته از خدا نیستند، از یکدیگر هم جداگانه نیستند، یعنی علم خدا همان توان اوست و همگی وجود خداوند، همان علم و قدرت و دیگر صفات ذاتی اوست.[۴۱]از نظر مصباح یزدی توحید صفاتی در اصطلاح فیلسوفان و متكلمان، آن است كه صفاتی مانند علم، حیات و قدرت كه به خدای متعال نسبت می‌دهیم، درواقع چیزی غیر از ذات خدا نیستند؛ کلیه آن ها عین ذات و عین یكدیگرند. اختلافشان با ذات و با یكدیگر، تنها در مضمون‌ است.[۴۲] قرآن کریم، خداوند را از صفاتی که به او نسبت داده می گردد، منزه دانسته هست.[۴۳] امام راست گو (ع)، در سخنی که ابوبصیر آن را نقل کرده، علم، شنوایی، بینایی و قدرت پروردگار را ذات او دانسته و تصریح کرده که پروردگار، پیش از آنکه چیزی برای شنیدن و دیدن وجود داشته باشد، شنوا و بینا بوده می باشد.[۴۴]

توحید افعالی
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: توحید افعالی
توحید افعالی، یعنی خداوند همان طور که در ذات خود یگانه است، در افعال خود به عنوان مثال خالقیت، ربوبیت، مالکیت و حاکمیت تکوینی هم سهم دار ندارد.[۴۵] لازمه اطمینان به توحید افعالی، همچنین این می باشد که سراسرِ فقید، فعل خداست و منشأ اساسی تمامی کارهای بندگان و مخلوقات، خداست.[۴۶] موجودات دانا هم‌چنان‌که در ذات، استقلال ندارند و تمامی قائم به او هستند، و او به تفسیر قرآن «قیّوم» همه دانا می‌باشد، در موضع تأثیر و علّیت نیز استقلال ندارند. در فایده معبود هم‌چنان‌که در ذات سهم دار ندارد، در فاعلیت نیز شریک ندارد.[۴۷]

قرآن کریم ومهربان، معبود را خالق تمامی چیز و اورا یگانه قاهر خوانده هست.[۴۸] امام راست گو(ع) پروردگار را صرفا کسی دانسته که چیزی را از هلاکت خوی کند و صرفا هر که موجودات را از هستی به هلاکت منتقل می‌کند.[۴۹]

توحید عبادی
مقالهٔ اصلی: توحید عبادی
توحید عبادی، یعنی اطمینان به اینکه جز الله کسی شایسته پرستش نیست و پرستش تنها مختص خدا هست.[۵۰] دعوت به پرستش خدای یگانه، بر پایه ی قرآن کریم، برنامه اساسی کل فرستادگان الهی بوده می‌باشد.[۵۱]

توحید عبادی را می‌اقتدار در برخی از آیات قرآن کریم ومهربان دید؛ از جمله در سوره نحل که حاکی از صادر نمودن پیامبری بین هر امتی می‌باشد تا آنها را دعوت به پرستش خدای یگانه و اجتناب از طاغوت کند.[۵۲] در آیه‌ای دیگر از قرآن کریم، رسول از پرستش افرادی که به سوی غیر پروردگار دعوت می‌کنند، نهی شده و به پرستش خداوند عالمیان دستور شده است.[۵۳]

پیامبر اکرم در سخنانی خطاب به مشرکان، از آنان پرسیده وقتی شما مجسمه و صورت‌هایی که خود بندگان خداوند می‌باشند را پرستش می‌کنید و برای آنها سجده می کنید، یا نماز به جای می آورید و صورت‌های‌تان را بر خاک می‌گذارید، چه چیزی برای آفریدگار عالمیان باقی گذاشته‌اید؟[۵۴] به تصریح فرستاده، از دستمزد هر که تعظیم و عبادت می گردد، این می‌باشد که با بندگانش یکسان قرار داده نشود.[۵۵]

مراتب توحید

خط ثلث جلی، اثر مثنّی العُبَیدی، خوشنویس عراقی، ۲۰۲۳م
بسیاری از متکلمان، عارفان و فیلسوفان مسلمان، با تکیه بر قرآن مهربان و روایات فرستاده اسلام و امامان شیعه، مراتب و درجاتی برای توحید برشمرده‌اند که اولین جايگاه آن توحید ذاتی، آن‌گاه توحید صفاتی و افعالی، و بالاترین مرتبه، توحید در عبادت است.[۲۶][منبع بهتری نیاز آدرس مسجد توفیق مشهد می‌باشد]

توحید نظری و عملی
اندیشمندانی چون مطهری، جوادی آملی و دیگرافراد در یک تقسیم‌بندی دیگر مراتب توحید را در دو شاخه توحید نظری و توحید عملی دسته‌بندی کرده[۲۷] و سه رتبه آغاز را توحید نظری و توحید عبادی را در توحید عملی رزرو مسجد توفیق مشهد قرار داده‌اند.[۲۸]

توحید در قرآن مهربان و فرهنگ اسلامی، در عوض شرک دانسته می‌گردد و مبارزه با کفر، یکی از موضوعات اصلی در قرآن کریم و مهربان می باشد.[۲۹] مسلمان ها همانطور که به مراتب و درجاتی برای توحید معتقدند، برای بی دینی هم درجاتی برشمرده‌اند.[۳۰] بر این مبنا، اعتقاد و باور به تعدد در ذات خداوند، بی دینی در ذات خوانده میشود،[۳۱] و یقین به اینکه عالم بیشتراز یک فاعل جدا دارد،‌ شرک در فعل یا شرک فاعلی است.[۳۲] همچنین اطمینان به جدایی صفات خداوند از ذات او، شرک صفاتی[۳۳] و پرستش خدایی جز خدای یکتا، بی دینی در عبادت شماره مسجد توفیق مشهد خوانده می‌شود.[۳۴]

توحید ذاتی
نوشته ی علمیٔ اصلی: توحید ذاتی
توحید ذاتی نخستین مرتبه از مراتب توحید می باشد[۳۵] و یک کدام از معانی آن، اعتقاد و باور به یگانه و بی‌همتا بودن آفریدگار و مِثل و مانند و جایگزین نداشتن اوست. آیه چهارم سوره توحید (وَلَمْ یکُنْ لَه کُفُواً أحَدٌ)، به همین معنا دانسته شده است.[۳۶] معنای دیگر توحید ذاتی، این می‌باشد که ذات خداوند تعدّد و دوگانگی برنمی‌تابد و مثل و مانندی ندارد؛[۳۷] چنانکه در آیه اولیه سوره توحید (قُل هُو الله أحَدٌ) مسجد طالقانی مشهد آمده می‌باشد.[۳۸]

توحید صفاتی
نوشته ی علمیٔ اصلی: توحید صفاتی
توحید صفاتی به معنای یکی بودن ذات الهی با صفات اوست. توحید صفاتی یعنی فهم و شعور و شناسایی ذات حق به یگانگی عینی با صفات، و یگانگی صفات الهی با یکدیگر.[۳۹] به طور مثال، پروردگار فقیه است، نه به‌این مفهوم که علم آفریدگار به ذاتش اضافه گردیده‌است، بلکه به‌این معنی که معبود عین علم هست؛ بر خلاف بشر که علم و اقتدار، خارج از ذات اوست و کم کم به او اضافه می‌گردد.[۴۰] صفات خدا،‌ علاوه بر آنکه غیروابسته از خدا نیستند، از یکدیگر هم جداگانه نیستند، یعنی علم خدا همان توان اوست و همگی وجود خداوند، همان علم و قدرت و دیگر صفات ذاتی اوست.[۴۱]از نظر مصباح یزدی توحید صفاتی در اصطلاح فیلسوفان و متكلمان، آن است كه صفاتی مانند علم، حیات و قدرت كه به خدای متعال نسبت می‌دهیم، درواقع چیزی غیر از ذات خدا نیستند؛ کلیه آن ها عین ذات و عین یكدیگرند. اختلافشان با ذات و با یكدیگر، تنها در مضمون‌ است.[۴۲] قرآن کریم، خداوند را از صفاتی که به او نسبت داده می گردد، منزه دانسته هست.[۴۳] امام راست گو (ع)، در سخنی که ابوبصیر آن را نقل کرده، علم، شنوایی، بینایی و قدرت پروردگار را ذات او دانسته و تصریح کرده که پروردگار، پیش از آنکه چیزی برای شنیدن و دیدن وجود داشته باشد، شنوا و بینا بوده می باشد.[۴۴]

توحید افعالی
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: توحید افعالی
توحید افعالی، یعنی خداوند همان طور که در ذات خود یگانه است، در افعال خود به عنوان مثال خالقیت، ربوبیت، مالکیت و حاکمیت تکوینی هم سهم دار ندارد.[۴۵] لازمه اطمینان به توحید افعالی، همچنین این می باشد که سراسرِ فقید، فعل خداست و منشأ اساسی تمامی کارهای بندگان و مخلوقات، خداست.[۴۶] موجودات دانا هم‌چنان‌که در ذات، استقلال ندارند و تمامی قائم به او هستند، و او به تفسیر قرآن «قیّوم» همه دانا می‌باشد، در موضع تأثیر و علّیت نیز استقلال ندارند. در فایده معبود هم‌چنان‌که در ذات سهم دار ندارد، در فاعلیت نیز شریک ندارد.[۴۷]

قرآن کریم ومهربان، معبود را خالق تمامی چیز و اورا یگانه قاهر خوانده هست.[۴۸] امام راست گو(ع) پروردگار را صرفا کسی دانسته که چیزی را از هلاکت خوی کند و صرفا هر که موجودات را از هستی به هلاکت منتقل می‌کند.[۴۹]

توحید عبادی
مقالهٔ اصلی: توحید عبادی
توحید عبادی، یعنی اطمینان به اینکه جز الله کسی شایسته پرستش نیست و پرستش تنها مختص خدا هست.[۵۰] دعوت به پرستش خدای یگانه، بر پایه ی قرآن کریم، برنامه اساسی کل فرستادگان الهی بوده می‌باشد.[۵۱]

توحید عبادی را می‌اقتدار در برخی از آیات قرآن کریم ومهربان دید؛ از جمله در سوره نحل که حاکی از صادر نمودن پیامبری بین هر امتی می‌باشد تا آنها را دعوت به پرستش خدای یگانه و اجتناب از طاغوت کند.[۵۲] در آیه‌ای دیگر از قرآن کریم، رسول از پرستش افرادی که به سوی غیر پروردگار دعوت می‌کنند، نهی شده و به پرستش خداوند عالمیان دستور شده است.[۵۳]

پیامبر اکرم در سخنانی خطاب به مشرکان، از آنان پرسیده وقتی شما مجسمه و صورت‌هایی که خود بندگان خداوند می‌باشند را پرستش می‌کنید و برای آنها سجده می کنید، یا نماز به جای می آورید و صورت‌های‌تان را بر خاک می‌گذارید، چه چیزی برای آفریدگار عالمیان باقی گذاشته‌اید؟[۵۴] به تصریح فرستاده، از دستمزد هر که تعظیم و عبادت می گردد، این می‌باشد که با بندگانش یکسان قرار داده نشود.[۵۵]